Beschrijvende entiteiten
Naast de WEM(I)-entiteiten maakt Elody gebruik van beschrijvende entiteiten — herbruikbare clusters van metadata die nodig zijn om het bibliografisch record betekenisvol te beschrijven en records onderling aan elkaar te relateren.
Wat zijn beschrijvende entiteiten?
In Elody bestaan de entiteiten uit twee groepen:
| Groep | Functie |
|---|---|
| WEM(I) — Werk, Expressie, Manifestatie | De kern van de bibliografische beschrijving |
| Beschrijvende entiteiten | Herbruikbare metadata om de WEM(I)-entiteiten op te bouwen |
De beschrijvende entiteiten worden gebruikt om de WEM(I)-entiteiten te verrijken. Concreet: een entiteit binnen een entiteit. Bijvoorbeeld: Werk X is geschreven door Persoon Y.
Vergelijkbaar met authorities in Aleph
Beschrijvende entiteiten zijn vergelijkbaar met de huidige authorities in Aleph. Het grote verschil: in Aleph kon je enkel authority-records aanmaken bij auteurs (personen en corporaties), onderwerpen en titels. In Elody is elke beschrijvende entiteit een aparte, herbruikbare entiteit die maar één keer in de databank bestaat.
Koppeling aan WEMI-niveaus
Door de opzet van het WEMI-model behoren bepaalde entiteiten tot een bepaald niveau. Zo kan je bijvoorbeeld doelgroep enkel toevoegen op Werk-niveau en uitgever enkel op Manifestatie-niveau.
Overzicht van alle beschrijvende entiteiten
Nomen
Onderwerpen die een Werk beschrijven. Vrij in te voeren.
- WEMI-niveau: Werk
- Invoer: Vrij invoerbaar
Voorbeelden: archeologie, voetbal, ethiek, draken, ...
Personen
Een persoon als entiteit is het individu. Door personen als entiteiten te modelleren kunnen we het individu makkelijker identificeren, ongeacht naamsvarianten of context. Relaties tussen personen en Werken, Expressies of Manifestaties maken zichtbaar waarvoor een persoon verantwoordelijk is of waarvan hij of zij het onderwerp vormt.
- WEMI-niveau: Werk, Expressie, Manifestatie (afhankelijk van de rol)
- Invoer: Vrij invoerbaar (zoeken in bestaande entiteiten)
Voordeel tegenover Aleph
Als een persoon leefdata krijgt toegekend, hoef je dit niet meer in 5 indexen te controleren en toe te voegen — de entiteit bestaat maar één keer.
Voorbeelden: Benedictus XVI, Richard Wagner, Frank Sinatra, ...
Corporaties
Een corporatie is een groep individuen of organisaties die als geheel werken. Dit betreft ook overheidsinstanties. Zowel bestaande als afgesloten corporaties kunnen als entiteit fungeren.
- WEMI-niveau: Werk, Expressie, Manifestatie (afhankelijk van de rol)
- Invoer: Vrij invoerbaar (zoeken in bestaande entiteiten)
Voordeel tegenover Aleph
Als een corporatie een kwalificatie krijgt toegekend, hoef je dit niet meer in 5 indexen te controleren en toe te voegen.
Voorbeelden: VUB, Stake Number Eight, Rosa, NMBS, ...
Titels
Onder Titels vallen alle uniforme titels en alle reekstitels (zowel op Werk- als op Manifestatieniveau).
- WEMI-niveau: Werk, Manifestatie
- Invoer: Vrij invoerbaar (zoeken in bestaande entiteiten)
Voorbeelden: Karel ende Elegast, Heksje Ivy, De kronieken van Narnia, De avonturen van Urbanus, ...
Uitgevers
De uitgeverijen van alle materialen. Indien de uitgeverij nog niet bestaat in Elody, kan je deze vrij toevoegen.
- WEMI-niveau: Manifestatie
- Invoer: Vrij invoerbaar
Voorbeelden: Warner Bros, Uitgeverij Brooklyn, Tate Publishing, The House of Books, ...
ZIZO
Elke ZIZO bestaat uit een clustering van meerdere entiteiten, afhankelijk van hoe het classificatiesysteem is opgebouwd. Voor ZIZO volwassenen worden de 4 niveaus als afzonderlijke entiteiten aan elkaar gekoppeld:
domein > kast > plank > rug
Als catalograaf koppel je enkel het laagste niveau aan de Werk-beschrijving. Alle bovenliggende niveaus worden automatisch meegenomen door de reeds gelegde relaties.
- WEMI-niveau: Werk
- Invoer: Vaste lijst (ingeladen in Elody, niet zelf aan te maken)
SISO
Elke SISO-code is een entiteit. Bij elke SISO-entiteit worden alle gelinkte Werken met deze SISO-code verzameld.
- WEMI-niveau: Werk
- Invoer: Vaste lijst (ingeladen in Elody, niet zelf aan te maken)
Talen
De entiteit Taal wordt gebruikt om zowel de originele taal van een Werk als de taal van een Expressie (bijv. vertaling) vast te leggen. In Elody worden de talen voluit geschreven in het Nederlands, in plaats van taalcodes zoals in Aleph.
- WEMI-niveau: Werk (originele taal), Expressie (taal van de realisatie)
- Invoer: Vaste keuzelijst (ingeladen in Elody)
Voorbeelden: Spaans, Pools, Noors, Engels, ...
Genres
Genre is één afzonderlijke entiteit in Elody. Binnen deze entiteit kunnen genres op drie manieren aan een beschrijving worden gekoppeld:
| Type | Beschrijving | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Vormgenre | Beschrijft de vorm van het materiaal | Stripverhalen, kartonboeken |
| Etiketgenre | Genereert een standaard etiket in de publieksomgeving | Romantische literatuur |
| Genre (overig) | Alle overige inhoudelijke genres | Dark romance, fabels, historische detectives |
Alle drie de typen komen uit een vaste lijst.
Koppeling aan WEMI-niveaus:
De meeste genres vallen onder het Werk-niveau. Uitzonderingen:
| Niveau | Vormgenres |
|---|---|
| Expressie | Luisterboeken, Makkelijk lezen, NT2, Eerste leesboekjes, Voorbereidend lezen |
| Manifestatie | Groteletterboeken, Lettertype Dyslexie, Pop-upboeken, Kartonboeken |
Doelgroepen
Vaste lijst van doelgroepen:
| Doelgroep |
|---|
| 0-2 |
| 3-5 |
| 6-8 |
| 9-11 |
| 12-14 |
| 15+ |
| Volwassenen |
- WEMI-niveau: Werk
- Invoer: Vaste lijst
Spellen
De afwijkende doelgroepen voor spellen worden niet toegekend in Open Vlacc.
Materiaaltype
Vaste lijst van materiaaltypes:
| 4K Ultra HD | Game |
| Artikel | Grote letter |
| Bladmuziek | Kaart |
| Blu-Ray | Kit |
| Boek | Krant |
| Braille | LP |
| CD | Online film |
| CD-ROM | Sam-Boek |
| Daisy | Spel |
| Documentatiemap | Strip |
| DVD-ROM | Tijdschrift |
| DVD-Video | Track |
| E-boek | Vertelplaten |
| E-luisterboek | Website |
| Fundel | Lettertype dyslexie (nieuw in Elody) |
- WEMI-niveau: Manifestatie
- Invoer: Vaste lijst
Plaatsen
De entiteit Plaatsen verwijst naar de plaats gelinkt aan de entiteit Uitgeverij. Plaatsen nemen de Nederlandstalige schrijfwijze. Door plaatsen als entiteit te nemen wordt het gemakkelijker om hierop te filteren. Op termijn zullen Plaats-entiteiten ook verwijzen naar een plaats als onderwerp.
- WEMI-niveau: Manifestatie (via Uitgeverij)
- Invoer: Vrij invoerbaar
Voorbeelden: Nederland, Gent, Porto, Oostende, Los Angeles, ...
Code / Verwoording
Onder Code/Verwoording vallen de muziekclassificaties NBLC en Vlaamse Muziekclassificatie (VMS) en de NUR-codes. Deze worden als vaste aparte entiteiten gemodelleerd.
- WEMI-niveau: Werk
- Invoer: Vaste lijst
Voorbeelden: 60 (Amusement Nederlands), 309 (Bloemlezingen), 500 (Reizen algemeen), 516 (Reisgidsen Afrika), ...
Tijd
De entiteit Tijd wordt gebruikt om tijdsaspecten vast te leggen. Op termijn kan deze gebruikt worden als onderwerp, maar ook als publicatiejaar of leefdata.
- WEMI-niveau: Werk, Expressie, Manifestatie (afhankelijk van het gebruik)
- Invoer: Vrij invoerbaar
Voorbeelden: 1915, 2026, 20ste eeuw, ...
Vergelijking Aleph vs Elody
De belangrijkste invoervelden uit Aleph met hun corresponderende plek in de WEMI-niveaus in Elody:
| Aleph-veld | Elody-niveau | Entiteit |
|---|---|---|
| Oorspronkelijke titel (240) | Werk | Titel |
| Auteur (100/700) | Werk | Persoon |
| Onderwerp (600/610/650/651) | Werk | Nomen / Persoon / Corporatie / Plaats |
| Genre (655) | Werk / Expressie / Manifestatie | Genre |
| SISO | Werk | SISO |
| ZIZO | Werk | ZIZO |
| Doelgroep | Werk | Doelgroep |
| Taal (008/041) | Werk + Expressie | Taal |
| Vertaler (700) | Expressie | Persoon |
| Recordtype (Leader) | Expressie | Recordtype |
| Titel (245) | Expressie / Manifestatie | — |
| Uitgever (260/264) | Manifestatie | Uitgever |
| ISBN (020) | Manifestatie | — |
| Collatie (300) | Manifestatie | — |
| Prijs | Manifestatie | — |
| Materiaaltype | Manifestatie | Materiaaltype |
| Reekstitel (490/830) | Werk / Manifestatie | Titel |
Eén entiteit, één plek
In Aleph bestonden personen of corporaties die ook als onderwerp werden opgenomen, uit 5 authority-records (eentje per index-ingang). In Elody is een persoon een entiteit en kan deze maar één keer in de databank bestaan.
Verder lezen
- WEMI Model — de kern van het catalogiseersysteem
- Types & Recordtypes — werktypes, expressietypes en materiaaltypes
- Werk aanmaken — een nieuw Werk invoeren